Tình trạng nhiệt độ cao bất thường ở một số đô thị thuộc khu vực châu Á, trong đó có Hà Nội, là hệ quả của sự ấm lên của trái đất cùng với các tác động do quá trình đô thị hóa. Việc tạo nên nhiều khoảng không xanh và thiết kế hợp lý có thể giúp khắc phục một phần hiện tượng này.

Giáo sư Anthony Gad Bigio, chuyên gia về Lập kế hoạch tỉnh thành bền vững, Đại học George Washington, Mỹ, đàm luận bên lề Diễn đàn Khu vực về Biến đổi khí hậu (RFCC) tại Bangkok, Thái Lan, mới đây.


- Hà Nội và một số thành phố ở miền Bắc Việt Nam từ đầu năm nay có hiện tượng nóng bất thường, nhiệt độ có lúc lên khoảng 40 độ C. Ông có thể lý giải?


- Tôi chưa có dịp đến Hà Nội chứng kiến hiện tượng này nhưng các dữ liệu khoa học cho thấy nhiệt độ đang tăng lên ở một số nơi, là hệ quả của phát thải khí nhà kính. Các hoạt động công ngiệp, liên lạc và cả sử dụng năng lượng là những nguyên nhân gây nên tình trạng phát thải khí nhà kính, dẫn tới sự đổi thay của khí hậu.


Việc nhiệt độ cao và kéo dài trong vài ngày cũng xảy ra ở Ấn Độ và Pakistan hồi tháng 5 và tháng 6 khiến số người thiệt mạng lên đến hơn 2.000 người. Tại Paris, Pháp, và Chicago, Mỹ, cũng có nhiệt độ tăng cao bất thường.


- Ông có cho rằng quá trình thành thị quá góp phần làm tăng nhiệt?


- Đúng vậy, các thành phố đang phát triển cùng với nhu cầu lớn về tiêu thụ năng lượng, gây thêm áp lực về phát thải khí nhà kính. Khi chúng ta phát triển nền kinh tế dựa trên nhiên liệu hóa thạch thì tự chúng ta đang gây thêm khó khăn cho mình.


Các đợt nóng thất thường, cùng với các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt xuất hiện liền hơn và cường độ mạnh hơn trong thập kỷ qua. Tôi cho rằng các thành phố cần có các biện pháp thích nghi với biến đổi khí hậu.


- Vì sao nhiệt độ cao duy trì trong thời kì dài, không giảm vào ban đêm như trước đây?


- Điều bạn trình diễn.# là tương đồng ở nhiều đô thị trên thế giới, nhiệt độ cao kéo dài khiến cuộc sống ngột ngạt hơn. Đó là do các tỉnh thành "tiếp nhận" bức xạ mặt trời vào ban ngày, vào buổi tối sức nóng từ bê tông và sắt thép sẽ "phát ra", đó gọi là hiệu ứng "đảo nhiệt" (heat island effect).


- Ông có thể nêu một đôi gợi ý giúp giảm nhiệt ở các thị thành lớn?


- Tại các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam, việc thiếu tính tình đến thích nghi với biến đổi khí hậu gây nên những thiệt hại cả về người và kinh tế. Vấn đề này hệ trọng đến thiết kế thành phố và cả cách hành xử của người dân. Câu hỏi là làm sao giảm tiêu dùng năng lượng và tạo thêm các khoảng không gian xanh trong các tỉnh thành. Tại Bangkok chả hạn, lượng phát thải khí nhà kính do giao thông chiếm tới 49%.


Các nhà làm chính sách và các nhà khoa học đều đang cụ cữ giải pháp. Nhiều thành thị ở các nước Đông Nam Á còn phải chịu cảnh ô nhiễm không khí. Việc giảm các yếu tố làm tăng phát thải khí nhà kính cũng giúp cải thiện sức khỏe của cộng đồng.


- Giảm sử dụng năng lượng hóa thạch là giải pháp lâu dài, còn biện pháp ngắn hạn là gì?


- Việc thiết kế các tòa nhà có thể tính đến hướng gió, không tạo các vật cản với hướng gió, nghĩa là tâm tính cả thiết kế xung quanh các tòa nhà rất quan trọng. Điều này cần được coi xét Thùng rác công cộng trước khi mở mang quy mô các thành thị.


Thứ hai, chính quyền địa phương cần xây dựng và mở mang các khu vực không gian xanh (cây cỏ và hồ nước - green and blue area) vì chúng giúp duy trì nhiệt độ ở mức thấp. Cần có nhiều cây ở các khu vực công cộng như đường phố, quảng trường, các ngõ nhỏ, công viên. Thực tế là các đô thị phát triển khiến diện tích dành cho không gian xanh bị thu hẹp hơn, khiến hiệu ứng "đảo nhiệt" thêm trầm trọng. Tôi biết ở một số thành phố lớn tại châu Âu, người dân còn đi biểu tình yêu cầu chính quyền mở rộng diện tích hơn cho không gian xanh.


Còn đối với tình trạng khẩn do nắng nóng, chính quyền cần có hệ thống cảnh báo, cung cấp thông báo để người dân biết chuyện gì đang xảy ra. Tại một số thị thành trên thế giới, người già, con nít có thể lưu trú tại các trại "tị nạn" và được coi ngó y tế.